จัดทำบรรณานุกรมด้วย Zotero: Citation and Reference list

จัดทำบรรณานุกรมด้วย Zotero: Citation and Reference list

มาถึง main dish ของบทเรียนนี้ซักทีนะครับ นั่นคือการ citation ด้วยโปรแกรม Zotero นั่นเอง (การสอนในบทนี้ จะสาธิตด้วยโปรแกรม Microsoft Word 2007 นะครับ ซึ่งหากใครใช้ Microsoft Word 2010 ก็จะมีการใช้งานใกล้เคียงกัน)

การ citation ในบทความทางวิชาการนั้น จะมีการเขียนอ้างอิงด้วยกันสองส่วน ส่วนแรกคือการแทรกหมายเลข index ของงานวิชาการที่เราอ้างอิงไว้ระหว่างบรรทัดของงานที่เราเขียน ส่วนที่สองจะเป็นรายการสื่อที่เราใช้อ้างอิงทั้งหมด หรือที่เรียกว่า reference list นั่นเอง

1.  การ citation ระหว่างบรรทัด

สมมุติว่าตอนนี้ผมเขียนรายงานออกมา 1 paragraph และมีเนื้อหาบางส่วนอ้างอิงมาจากสื่อหรืองานวิชาการนะครับ

1.1  เริ่มจากการเปิดโปรแกรม Zotero และโปรแกรม Microsoft Word ขึ้นมาครับ (ซึ่งตอนนี้ต้องมีข้อมูลสื่อต่างๆ จากบทที่แล้วอยู่ในโปรแกรม Zotero แล้วนะครับ) ย้ำนิดนึงว่า ต้องเปิดทั้งสองโปรแกรมนี้นะครับ หากเปิดแค่โปรแกรม Microsoft Word อย่างเดียว จะไม่สามารถทำการ cite ได้ครับ

1.2 ที่โปรแกรม Microsoft Word เลื่อนไปยังแถบ Add-Ins จะเห็นแถบเครื่องมือของโปรแกรม Zotero หน้าตาดังในรูป

ในขั้นนี้ผมจะทำการ cite โดยใช้ปุ่มแค่สองปุ่มก่อน ส่วนปุ่มเครื่องมือที่เหลือจะสาธิตให้ดูหลังจากทำการ cite เสร็จครับ

1.3 ก่อนอื่น ให้เรานำเมาส์ไปคลิก ณ บริเวณที่เราต้องการใส่หมายเลขเพื่ออ้างอิง เพื่อเลื่อนเคอร์เซอร์ไปยังจุดนั้นครับ ซึ่งจุดที่เราคลิกนี้จะเป็นจุดที่หมายเลขถูกนำมาแสดง

 

1.4 จากนั้นให้ลองมองไปยังแถบเมนูในข้อ 1.2 ให้เราคลิกที่ปุ่มแรก ชื่อปุ่ม Insert Citation

 

1.5 เมื่อคลิกแล้ว หากเป็นการ cite ที่เป็นแฟ้มงานใหม่ จะปรากฎหน้าต่างขึ้นมาอันหนึ่ง ซึ่งเป็นการให้เราทำการเลือกรูปแบบการ cite เชื่อว่าผู้อ่านหลายๆท่านในนี้น่าจะ cite กันแบบ Vancouver เสียเป็นส่วนมาก ดังนั้นในตัวอย่างนี้ผมจะ cite แบบ Vancouver นะครับ ให้คลิกที่รูปแบบที่เราต้องการ cite แล้วคลิกปุ่ม OK ด้านล่างของหน้าต่าง

 

 

1.6 จะเห็นว่ามีแถบสีแดงๆโผล่ขึ้นมา ขั้นตอนนี้จะเป็นการเลือกงานวิชาการหรือสื่อที่เราจะใช้อ้างอิงครับ ซึ่งวิธีการเลือกนั้น ก็แบ่งออกเป็นสองแบบครับ คือแบบ 1.*Modern view เลือกสื่อที่จะใช้อ้างอิงด้วยการพิมพ์ข้อมูลส่วนใดส่วนหนึ่งของสื่อนั้นๆ และ 2. Classic view เลือกสื่อที่จะอ้างอิงจาก list รายชื่อ ซึ่งทั้งสองแบบนี้จะใช้แบบไหนก็ได้แล้วแต่ความถนัดของแต่ละคน สุดท้ายก็สามารถอ้างอิงได้เหมือนกัน ผมจะอธิบายทีละแบบนะครับ

1.6.1 Modern view หรือก็คือเจ้าแถบสีแดงๆ ที่โผล่มาจากขั้นตอน  4.1 นั้น จะเป็นช่องที่เราใช้ในการพิมพ์ข้อมูลสื่อ ในแถบจะมีช่องให้สามารถพิมพ์ได้ วิธีการใช้งานก็คือ ถ้าเราจำชื่องานวิชาการได้(หรือส่วนใดส่วนหนึ่งในชื่องานวิชาการก็ได้) เมื่อเราพิมพ์ลงไป โปรแกรมจะทำการแสดงรายชื่องานวิชาการที่ตรงกับที่เราพิมพ์ให้โดยอัตโนมัติ ให้เราคลิกเลือกงานวิชาการที่เราต้องการได้เลย

1.6.1.1 สาธิตวิธีการใช้งานแบบ Modern view ให้ทำการพิมพ์ข้อมูลส่วนใดส่วนหนึ่งของสื่อลงไปในช่อง จะพบว่าโปรแกรมจะทำการคาดเดา แล้วนำเอารายชื่อสื่อที่มีข้อมูลตรงกับที่เราพิมพ์มาแสดง ตรงนี้ให้เราคลิกสื่อที่ต้องการได้เลยครับ

 

1.6.1.2 โปรแกรมจะทำการจดจำว่าเราได้เลือกงานวิชาการนี้แล้ว โดยการดึงชื่อและปีที่ตีพิมพ์ของสื่อนั้นๆ มาแสดงอยู่ในช่องที่เราใช้พิมพ์ค้นหา

1.6.1.3 หากข้อความตรงจุดที่เราต้องการจะอ้างอิงนั้น มีงานวิชาการหรือสื่อที่เราจะอ้างอิงมากกว่า 1 ชิ้นขึ้นไป ก็สามารถพิมพ์ข้อมูลต่อลงไปได้เลย โปรแกรมจะทำการคาดเดาข้อมูลขึ้นมาให้เราเลือกอีกครั้ง (สังเกตเห็นใช่มั้ยครับว่าเหมือนระบบ tag friend ของ facebook เลย)

 

 

1.6.1.4 เมื่อเลือกสื่อที่จะใช้อ้างอิงเสร็จสิ้นแล้ว กดปุ่ม Enter แถบสีแดงจะหายไป ให้ลองสังเกตุบริเวณที่เคอเซอร์อยู่จะมีหมายเลขถูกแทรก ถ้าเป็นแบบนี้ถือว่าถูกต้องแล้วครับ หากมีจุดไหนที่ต้องการแทรกอ้างอิงอีก ก็ให้ย้อนกลับไปทำข้อ 1.4 ใหม่นะครับ รอบนี้จะสังเกตเห็นว่าโปรแกรมจะไม่ถามเราแล้วครับ ว่าเราจะ cite ด้วยรูปแบบไหนอีก(สามารถเปลี่ยน style การ cite ได้ ซึ่งจะอธิบายในท้ายบทครับ)

อย่างไรก็ตาม ท่านผู้อ่านคงเห็นกันแล้วว่าการใช้งานแบบ Modern View นี้มีข้อเสีย ตรงที่ถ้าผู้ใช้งานไม่สามารถจำรายละเอียดเกี่ยวกับสื่อที่ตนจะอ้างอิงเลย ก็จะไม่สามารถพิมพ์คำที่เกี่ยวข้องเพื่อดึงสื่อออกมาได้ ซึ่ง Classic view คือทางออกของปัญหานี้ครับ

1.6.2 Classic view การใช้งานแบบ Classic view การทำงานนั้นไม่ต่างกับ Modern view มากนัก แต่จะต่างกันตรงที่การดึงข้อมูล ซึ่งแบบ Classic view นั้นจะทำการ list รายการข้อมูลทั้งหมดที่มีอยู่ใน Zotero มาให้เราทำการเลือกครับ

1.6.2.1 กลับไปยังขั้นตอน 1.6 เมื่อเราคลิกปุ่ม Insert Citation และ มีแถบสีแดงโผล่ขึ้นมาแล้ว สังเกตดูที่บริเวณซ้ายมือของปุ่มสีแดงจะมีปุ่มรูปตัว Z อยู่ ให้เราคลิกที่ปุ่มนี้ และเลือกมุมมองแบบคลาสสิค

 

1.6.2.2 จะปรากฎหน้าต่างขึ้นมาหน้าต่างหนึ่ง หน้าต่างนี้แหละครับ คือ Classic view ผมจะแนะนำส่วนประกอบของหน้าต่างนี้คร่าวๆ นะครับ 1. แฟ้มเก็บข้อมูล เป็นการแสดงแฟ้มข้อมูลที่เราได้จัดเก็บไว้ในโปรแกรม Zotero ซึ่งเราสามารถคลิกเพื่อดูข้อมูลภายในได้โดยการคลิกที่โฟลเดอร์เหล่านี้  2. รายการข้อมูลสื่อที่จัดเก็บไว้   3. แถบค้นหา สามารถพิมพ์ข้อมูลส่วนใดส่วนหนึ่งของสื่อที่เราต้องการ เพื่อค้นหา  4. Multiple Source เป็นปุ่มที่ใช้ในกรณีที่เราต้องการอ้างอิงถึงสื่อมากกว่า 1 ชิ้นในจุดเดียว

 

1.6.2.3 ตรงบริเวณจุดที่ 2 ในข้อ 1.6.2.2 ซึ่งเป็นจุดที่ใช้ในการเลือกสื่อที่เราจะใช้อ้างอิงนี้ ให้เราคลิกเลือกสื่อที่เราต้องการ จากนั้นคลิกปุ่ม OK

 

1.6.2.4 สังเกตได้ว่าหมายเลขจะโดนแทรกเข้าไปยังที่เคอเซอร์อยู่แล้วครับ

 

1.6.2.5 ในกรณีที่ต้องการอ้างอิงสื่อมากกว่า 1 รายการในจุดเดียวนั้น จากขั้นตอนที่ 1.6.2.2 ให้คลิกที่ปุ่ม Multiple Source แทน

 

1.6.2.6 จะสังเกตเห็นได้ว่าหน้าตาของหน้าต่างจะเปลี่ยนไปเล็กน้อย 1. แถบอีกแถบหนึ่งที่โผล่ขึ้นนี้ จะทำหน้าที่บอกว่าเราได้เลือกข้อมูลอะไรไปแล้วบ้าง และแสดงถึงลำดับของการอ้างอิงด้วย  2. ลูกศรสำหรับการจัดกลุ่มข้อมูล โดยลูกศรทั้ง 4 จะมีหน้าที่ต่างกัน ลูกศรชี้ขวา: นำข้อมูลที่มีอยู่ใน Zotero ที่เราเลือกเข้ามาในกลุ่มที่จะทำการอ้างอิง ลูกศรชี้ซ้าย: ตรงกันข้ามกับลูกศรชี้ขวา คือนำข้อมูลที่เลือกอยู่ออกไปจากกลุ่มที่จะทำการอ้างอิง ลูกศรชี้ขึ้น: นำข้อมูลที่จะทำการอ้างอิงไปอยู่ลำดับต้น (เลข index จะเป็นเลขที่น้อยกว่า) ลูกศรชี้ลง: ตรงกันข้ามกับลูกศรชี้ขึ้น คือจะทำการเลื่อนลำดับการอ้างอิงไปอยู่หลัง

 

1.6.2.7 ทำการเลือกสื่อหรืองานวิชาการที่เราต้องการ โดยคลิกที่รายการนั้นๆ จากนั้นคลิกที่ปุ่มลูกศรชี้ขวา เพื่อทำการเพิ่มข้อมูลเข้าไปยังรายการที่จะทำการอ้างอิง

 

1.6.2.8 จะสังเกตเห็นว่าข้อมูลที่เราคลิกเลือก จะไปอยู่ในแถบรายการที่จะทำการอ้างอิง (ถ้าคลิกลูกศรชี้ซ้ายจะเป็นการทำตรงกันข้ามกัน นั่นก็คือจะเอารายการสื่อออกจากรายการที่จะทำการอ้างอิง)

 

1.6.2.9 Zotero ยังอนุญาตให้เราจัดเรียงลำดับของการ cite ได้ด้วย วิธีการก็คือในรายการที่จะทำการอ้างอิง ให้เราคลิกเลือกสื่อหรืองานวิชาการที่เราต้องการจัดเรียง จากนั้นคลิกลูกศรชี้ขึ้นหรือชี้ลง จะสังเกตได้ว่าลำดับของงานวิชาการจะเปลี่ยนไป

 

1.6.2.10 ทำการเลือกสื่อหรืองานวิชาการอื่นๆ ที่ต้องการ ตามขั้นตอน 1.6.2.7 จนครบตามที่ต้องการ เมื่อเลือกจนครบแล้ว ให้ทำการคลิกปุ่ม OK

 

1.6.2.11 หมายเลขจะถูกแทรกเข้ามาอยู่ในบรรทัด

 

*ผู้เขียนใข้คำเรียกว่า Modern view เนื่องจากอีกมุมมองหนึ่งเรียกว่า Classic view ผู้เขียนจึงอนุมานเอาว่า น่าจะเรียกว่า Modern view

2. การจัดทำ reference list

จุดเด่นอีกอย่างหนึ่งของโปรแกรม Zotero ก็คือสามารถดึงข้อมูลของสื่อแต่ละอย่างมาจัดทำบรรณานุกรมได้อย่างสมบูรณ์ ซึ่งช่วยประหยัดเวลา และลดความผิดพลาดจากการพิมพ์แบบ Manual

2.1 หลังจากที่ทำการ cite ระหว่างบรรทัด(ไม่จำเป็นต้อง cite เสร็จทั้งหมดก็ได้) ให้นำเมาส์ไปคลิกบริเวณที่เราต้องการวาง reference list เพื่อเลื่อนเคอเซอร์ไปยังจุดนั้น จากนั้นสังเกตที่แถบ Add-Ins และคลิกปุ่ม Insert bibliography (ปุ่มที่ 3 จากซ้าย)

 

2.2 เมื่อคลิก โปรแกรมจะทำการดึงข้อมูลของสื่อทั้งหมดที่เราทำการ cite ระหว่างบรรทัดมาจัดทำเป็น reference list ไว้ ณ ตรงจุดที่เคอเซอร์อยู่

 

Tip: หลังจากที่เราทำการวาง reference list ไปแล้ว หากมีการเพิ่มการ cite ระหว่างบรรทัดอีก reference list จะทำการ update ตัวเองให้ตรงกับการ cite ระหว่างบรรทัดโดยอัตโนมัติ

ตอนนี้เราก็ได้ทราบถึงวิธีการ cite และจัดทำ reference list ไปแล้ว ตอนนี้ผู้เขียนขออนุญาตแนะนำปุ่มเครื่องมืออื่นๆ เพื่อที่เราจะสามารถใช้งาน Zotero ได้เต็มประสิทธิภาพมากขึ้น

3.1 ปุ่ม Zotero Edit Citation ใช้ในการแก้ไขการ cite ระหว่างบรรทัด

3.1.1 วิธีการใช้งานคือ ให้เรานำเมาส์ไปคลิกบริเวณหมายเลขที่เราได้ทำการ cite ระหว่างบรรทัดไว้ เมื่อคลิกแล้วจะสังเกตเห็นว่าตัวเลขจะเป็นแถบ hight-light สีเทาๆ

 

3.1.2 จากนั้นให้ทำการคลิกปุ่ม Zotero Edit Citation (ปุ่มที่สองจากทางซ้ายในเมนู Zotero)

 

3.1.3 จะปรากฎแถบสีแดงที่ใช้ในการ cite ขึ้นมา ตรงจุดนี้ให้เราทำการแก้ไขข้อมูลการ cite ได้ตามขั้นตอน 1. เลยครับ

 

3.2 Zotero Edit Bibliography ใช้ในการแก้ไข reference list (เพิ่ม, ลดรายการสื่อใน reference list)

3.2.1 นำเมาส์ไปคลิกบริเวณ reference list เมื่อคลิกแล้วจะสังเกตว่า reference list ทั้งหมดจะถูก high-light ด้วยสีเทา

 

3.2.2 คลิกปุ่ม Zotero Edit Bibliography รอสักครู่ จะปรากฎหน้าต่างของการจัดการข้อมูล Zotero

 

3.2.3 การจัดการข้อมูลใน reference list นั้น ใกล้เคียงกับการจัดการข้อมูลการ cite ในขั้นตอน 1.6.2.9 เมื่อเลือกข้อมูลได้ตามที่ต้องการแล้วให้กดปุ่ม OK จะพบว่า reference list ได้ถูกทำการ update ตามที่เรากำหนด

3.3 Zotero Refresh ยังไม่แน่ใจในการใช้งาน แต่คาดว่าน่าจะใช้ในการ refresh เพื่อให้ทำการแสดง cite และ reference list ให้แสดงข้อมูลตามการแก้ไขล่าสุด

 

3.4 Zotero Set Doc Pref ใช้ในการเปลี่ยนรูปแบบในการ cite ให้เป็น style อื่น เช่น Chicago, Elsevier เป็นต้น

 

3.5 Zotero Remove Codes เมื่อคลิกปุ่มนี้ จะเป็นการเปลี่ยน cite ระหว่างบรรทัด และ reference list ให้เป็น text ธรรมดา สังเกตได้ว่าเมื่อเรานำเมาส์ไปคลิกที่ reference list และ cite ระหว่างบรรทัด จะไม่พบว่ามีแถบ high-light สีเทาขึ้นมาอีก และจะไม่สามารถทำการแก้ไขเปลี่ยนแปลงได้อีก (ข้อดีคือจะทำให้ข้อมูลเป็น plain text และทำให้เราสามารถแก้ไขข้อมูลได้ตามใจชอบ)

3.5.1 วิธีการใช้งานให้เรานำเมาส์ไปคลิกบริเวณ reference list หรือ cite ระหว่างบรรทัด จากนั้นคลิกปุ่ม Remove Codes โปรแกรมจะย้ำเราว่าต้องการลบหรือไม่ ให้กดปุ่ม OK

 

 

สุดท้าย ถ้าอยากเข้าใจการ cite แบบเห็นภาพ ก็สามารถเข้าไปดูได้ที่ลิงค์นี้ครับ http://www.youtube.com/watch?v=imSxa5MbXrc

10 02 2020    939

Share this article:

  lineLogo 

Facebook comment: